Porady

Esej

Esej jest pracą literacką, w której dzielimy się z czytelnikiem własną myślą na temat, który uważamy za ważny, którym chcemy kogoś poruszyć. Temat eseju zgłoszonego do konkursu musi być związany z fizyką – taki jest wymóg regulaminu. Może jednak prowadzić myśl odbiorcy w świat idei i zjawisk odległych od fizyki, a nawet odległych od spraw materii. Praca nad esejem jest bliższa pisaniu wypracowania niż rozwiązywaniu zadań rachunkowych. Esej jest wypowiedzią subiektywną, w której liczy się nasze spojrzenie, opinia, pogląd, wrażenie estetyczne. W eseju można także wykorzystać własne doświadczenie życiowe.

Najkrócej mówiąc esej jest opracowaniem tematu pod kątem mojej opinii autora o poruszanym problemie. Powinniśmy więc ustosunkować się do tego fragmentu fizyki i jej wpływu na rozwój cywilizacji, który nas zaciekawił czy zaintrygował, przedstawiając swoją opinię i przemyślenia. Pamiętajcie, że esej nie jest opracowaniem! Zebranie wszystkich możliwych informacji o czarnych dziurach z 15 książek i ładne opisanie tego nie jest jeszcze esejem. Lepszym pomysłem byłoby napisanie pracy: „Dlaczego nie boję się, że wyprodukowana w LHC czarna dziura pochłonie świat”.

Co oceniamy czytając eseje?

  • Przede wszystkim to, czy jest to esej. Czy autor faktycznie wyraził jakąś swoją opinię? Powinna ona być osobista, napisana zgrabnym językiem, logiczna i czytelna.
  • Pracę musi się też w miarę lekko czytać, bo przecież esej jest formą literacką, a nie naukową. Wzory nie dość, że nie są wymagane, to tu są wręcz zbędne.
  • W drugiej kolejności sprawdzamy, czy nie ma bzdur na temat fizyki. Nie wymagamy tu takiej wiedzy, jak od osób składających pokazy czy prace naukowe, ale jednak trzeba fizykę rozumieć.
  • Trzecia ważna rzecz to to, czy przemyślenia są oryginalne, tak jak i sam temat pracy. Opisanie tego, co twierdzi autor popularno-naukowej książki obecnej na rynku od 15 lat, nie jest dobrym pomysłem.

Najczęstsze błędy,  jakie popełniacie, to przysyłanie nam prac, w których wyrzucacie z siebie wiedzę na temat jakiegoś zagadnienia, zdobytą w Internecie i książkach. Otrzymaliśmy już dziesiątki prac: „Fizyka w <CZYMŚ>”, gdzie autor długo i szczegółowo, często zresztą poprawnie opisuje zachodzące tam zjawiska fizyczne. Jednak gdy taka praca kończy się tylko krótkim stwierdzeniem: „Lubię <COŚ> i uważam za ważne” – w najlepszym wypadku otrzymacie wyróżnienie poza finałem za wiedzę i wkład pracy. Jeżeli chcecie czegoś więcej, napiszcie nam, DLACZEGO lubicie owo COŚ i DLACZEGO jest ono dla was ważne. Przybliżenie czytelnikowi CZYM COŚ jest, jest istotne, ale nie powinno zajmować 90% pracy.

Drugim częstym błędem jest niezrozumienie samego tematu waszej pracy. Jeżeli piszecie o czarnych dziurach, to, co prawda, nie musicie mieć wiedzy takiej jak Stephen Hawking, ale czym jest horyzont zdarzeń to już raczej powinniście wiedzieć i potrafić wytłumaczyć. Drobne pomyłki, jeżeli napiszecie prawdziwy, dobry esej, są wybaczalne, ale poważne wyeliminują prace z konkursu.

Częstym błędem Autorów jest próba przemycenia jako eseju zestawienia wyczytanych informacji. Takie próby komentujemy krótko: braku wkładu własnego i odrzucamy. Ponadto, oceniając pracę w kategorii esej pamiętamy, że biegłość w pisemnym wypowiadaniu się jest sztuką trudną i zawsze zwracamy uwagę na wiek autora eseju. Dobrą praktyką, którą zalecamy Autorom, jest przedstawienie eseju koledze ze starszej klasy lub nauczycielowi języka polskiego. Kolega, nauczyciel lub starsze rodzeństwo łatwo znajdą mielizny tekstu lub inne potknięcia. Rozmowa z życzliwym krytykiem pozwoli Ci ulepszyć pracę.

Pokaz zjawiska fizycznego

W tej kategorii widzimy wszelkie wasze eksperymenty. Mogą być bardzo proste albo skomplikowane, mogą wymagać dwóch widelców i zapałek, a mogą i być dużą konstrukcją pomiarową.

Oceniamy w tym wypadku przede wszystkim widowiskowość pokazu. Jeżeli zrobicie coś w sposób, w jaki jeszcze nikt tego nie robił – finał macie „w kieszeni”. Po to są wszak pokazy. Drugą w kolejności jest oryginalność pokazu. Widzieliśmy już kilka rur Rubensa, cewek Tesli, drabin Jakuba, dział Gaussa i krążków Newtona. Pełno ich można znaleźć w Internecie i ciężko nazwać je dziś oryginalnymi. O ile nie zrobiliście ich znacznie lepiej niż wasi poprzednicy w ostatnich latach – będzie Wam dużo trudniej. Ostatnia sprawa, to wasza wiedza o zachodzących zjawiskach fizycznych. Jeżeli potraficie wytłumaczyć, co się w pokazie wydarzyło – macie od nas pozytywną ocenę. Jeżeli nie – szansa na finał się oddala. Tu już potrzebne mogą być wzory i obliczenia, ale nie zawsze są one niezbędne.

Praca naukowa

Nie oszukujmy się, to najtrudniejsza i najbardziej wymagająca kategoria. Prace naukowe dzielimy na 4 rodzaje. Każda ma trochę inne wymagania.

  • Prace teoretyczne. Tu musicie przybliżyć w naukowy sposób jakieś zjawisko fizyczne lub hipotezę. Potem trzeba zbudować jego model teoretyczny, wyprowadzić matematyczne wzory do jego opisania, a na końcu przeprowadzić logiczne rozumowanie i konieczne obliczenia, które prowadzą was do wniosków.
  • Prace obliczeniowe – numeryczne. Tu też musicie przybliżyć jakieś zjawisko i opisać je matematycznie. Potem jednak przedstawiacie algorytmy służące do uporania się z obliczeniami i wszystkie ich wady oraz zalety. Wnioski dotyczą nie zjawiska, a owych metod obliczeniowych, bo to one są przedmiotem pracy.
  • Prace doświadczalne. Tak jak i powyżej, zaczynamy od przybliżenia zjawiska fizycznego. Następnie zarysowujecie konieczne do przeprowadzenia doświadczenie, przeprowadzacie je, opisujecie otrzymane wyniki wraz z analizą niepewności pomiarowych. Wnioski powinny odnosić się do doświadczenia, a nie zjawiska. Praca może wygrać nawet wtedy, gdy eksperyment się nie powiódł, ale wiecie dlaczego i dobrze to opiszecie.
  • Prace konstrukcyjne aparatury fizycznej. Jeśli chcecie prezentować skonstruowaną przez siebie aparaturę, to dokładnie opiszcie, co stworzyliście, do czego ma służyć i jak ma działać. Potem opiszcie doświadczenia przeprowadzone ze swoją aparaturą, pokazując jej silne strony oraz ograniczenia. W przypadku aparatury pomiarowej niezbędne będzie podanie przykładowych wyników liczbowych, koniecznie z oceną ich dokładności – w przypadku przyrządów innego typu powinniście wykazać ich przydatność i niezawodne działanie.

Praca naukowa wymaga od Was najlepszego przygotowania. Musicie doskonale wiedzieć, co się dzieje w waszym zjawisku, aparaturze czy obliczeniach. Po co jest, jak przebiega i jakimi wzorami je opisujemy? My z kolei oceniamy, czy rozumiecie, o czym piszecie. Czy nie popełniacie grubych błędów w interpretacji zjawiska czy budowie aparatury albo algorytmu? Czy praca jest pisana naukowym językiem i czy rozumiecie terminy, których używacie? Innymi słowy: czy rozumiecie własny temat i czy potraficie go dojrzale zaprezentować?
Poza tym sprawdzamy, czy dobraliście właściwe metody badawcze. Czy wasze algorytmy są dobrze skonstruowane, czy doświadczenie może odpowiedzieć na pytanie, na które chcecie znaleźć odpowiedź, czy testy waszej aparatury faktycznie sprawdzą jej jakość i czy wasze rozumowanie wiedzie w logiczny sposób do celu? Często zdarza się, że korzystacie z gotowego oprogramowania, które pomaga Wam w rachunkach lub opracowaniu danych. To bardzo dobrze, że wykorzystujecie takie narzędzia, lecz upewnijcie się, że dobrze rozumiecie, co dokładnie robi za Was maszyna. Tu może okazać się konieczna pomoc Waszego opiekuna naukowego.
Oceniamy też to, jak zaprezentowaliście wyniki i wnioski. Czy znaleźliście odpowiedzi, czy też nie? Jak motywujecie wasze wnioski i co właściwie wynika z waszej pracy? Czy widzicie jakieś problemy we własnej pracy i jak sobie z nimi radzicie? Czy dalsza praca nad tematem ma perspektywy?

Start w kategorii pracy naukowej to zdecydowanie wiele tygodni jej poświęconych. To długie godziny poświęcone na ciężką pracę, ale też i szansa na najbardziej cenne trofeum. To przede wszystkim na osoby startujące w tej kategorii czeka nagroda w postaci indeksu na prestiżowe uczelnie, które zdecydowały się na współpracę z naszym konkursem.

Korzystanie z Internetu

Nie mamy nic przeciwko temu, byście korzystali z informacji zamieszczonych w sieci. Prosimy jednak o krytycyzm. Już kilkanaście prac zostało wyeliminowanych z konkursu z powodu błędów wyczytanych na niegodnych zaufania portalach i stronach. Nawet Wikipedia potrafi się mylić i musicie bardzo nieufnie podchodzić do wszystkich informacji. Lepiej jest ze szkolnymi podręcznikami oraz artykułami popularno-naukowymi, ale i w nich znajdują się czasem bardzo poważne usterki. Najlepiej jest zerkać jednak albo do podręczników akademickich, albo starych podręczników do fizyki (sprzed 20 lat) albo na strony internetowe instytucji naukowych. Takich publikacji możecie być w zasadzie 100% pewni.

Plagiatem nazywamy użycie czyjegoś tekstu, ilustracji czy filmiku i przypisanie sobie jego autorstwa. Jeżeli weźmiesz tekst z Internetu lub jakiejś książki i przepisany (wklejony) umieścisz w swojej pracy bez oznaczenia tego, jako tekst obcy – kradniesz czyjąś pracę. Wszystko jedno czy to udostępniony w Internecie plik, czy treść podręcznika. Za każdym razem masz obowiązek oznaczyć tekst cudzysłowem i w odnośniku opisać, kto jest jego autorem i skąd został zaczerpnięty. Przy zdjęciach i filmach – trzeba wyraźnie je podpisać albo opisać. Wtedy wszystko jest zrobione legalnie i etycznie.

Ostatni rys

Przed wysłaniem pracy:

  • sprawdź, czy deklaracja jest podpisana.
  • upewnij się, że masz przygotowany do wysyłki pełny pakiet plików:
    • eseje:
      • praca w formacie PDF
      • deklaracja uczestnika w formacie JPG lub PDF
    • prace naukowe:
      • praca w formacie PDF
      • deklaracja uczestnika w formacie JPG lub PDF
      • ewentualnie zdjęcia (JPG)
    • pokazy zjawisk:
      • praca w formacie PDF
      • deklaracja uczestnika w formacie JPG lub PDF
      • zdjęcia (JPG)
      • filmik (MP4)

Pamiętajcie, że pliki muszą być otwieralne w systemie Windows XP z podstawową konfiguracją i Office 2003. W innym przypadku nasi recenzenci mogą mieć kłopot z otwarciem prac i nie będą w stanie ich zrecenzować!

Przesyłki nie powinny być większe niż 8 MB. Większe pliki albo trzeba podzielić na części (jak np. winzip, winrar) albo też wrzucić na któryś z bezpłatnych serwisów hostujących pliki. W tym drugim wypadku, w mailu wysyłacie nam tylko link do waszego pliku.